Spieramen
Een spieraam is het stabiele houten geraamte waarop je jouw canvas spant. Je vindt ze bij ons van ongelakt echt hout, in smal (40 × 15 mm) of breed (45 × 36 mm), en optioneel in vele standaardmaten van 18 × 24 cm tot 150 × 200 cm. Het spieraam is zonder nagels en lijm in elkaar te zetten, de spieën voor het naspannen zijn inbegrepen en vanaf 60 × 80 cm leveren wij een gratis dwarsverbinding mee.
Breed spieraam op maat
Met onze bijna 4 cm diepe spieraamlijst kun je canvasdoeken in verschillende formaten opspannen. We zagen de lat voor je op maat in een lengte van min. 10 cm tot max. 240 cm. Typ hiervoor eenvoudig je gewenste afmeting in ons invoermasker. Bij grote formaten leveren we gratis dwarsverstevigingen mee, die je kader extra stabiliteit geven. Je kader kun je heel eenvoudig zonder spijkers of lijm in elkaar zetten. Als je canvasdoek is opgespannen, kun je met een voorzichtige hamerslag op de spieën je doek nog eens opspannen. Tip: Gebruik de afgeronde rand van de lat als voorkant, zodat je optimale resultaten behaalt bij het opspannen van het canvasdoek.Opmerking: Bedraagt de lengte van een kaderlijst minder dan 16 cm, dan wordt het kader om productietechnische redenen reeds volledig gemonteerd en zonder spieën verzonden. Breedte: 44 mmHoogte: 37 mmUitvoering: Echt houtAfwerking: onbehandeldLeveringsomvang (bij formaat kleiner dan 60x80 cm): Spieraamlijsten + 4 spieënLeveringsomvang (vanaf formaat 60x80 cm): Spieraamlijsten + Tussenlat + 8 spieënOpgelet: De leveringsomvang bevat geen canvasdoek! Welk formaat moet het spieraam hebben voor mijn canvasdoek?Bij de bestelling geef je de buitenmaten van het spieraam op. Let erop dat de buitenmaat van het spieraam kleiner is dan je canvasdoek, zodat je de rand van het canvasdoek om het spieraam kunt spannen en aan de achterzijde kunt bevestigen.Wij raden je aan om het spieraam per zijde ongeveer 7 cm kleiner te kiezen dan je canvasdoek. Hiermee heb je voldoende ruimte om het canvasdoek gemakkelijk om te slaan en te bevestigen. Ons spieraam heeft een hoogte van 3,7 cm, waardoor je met een oversteek van 7 cm in principe aan de veilige kant bent.
Smal spieraam
Met onze spieramenlat kun je canvassen van verschillende formaten opspannen. Wij zagen de lat voor jou op een lengte van minimaal 10 cm tot maximaal 240 cm. Voer hiervoor jouw gewenste afmeting eenvoudig in ons invoerveld in. Bij grote formaten leveren we gratis dwarsbalken mee, die jouw spieraam extra stabiliteit geven. Jouw spieraam kun je helemaal zonder nagels of lijm ineen steken. Als jouw canvas schilderij opgespannen is, kun je met een voorzichtige hamerslag op de spietjes jouw schilderij nog eens opspannen. Tip: Gebruik de afgeronde rand van de lat als voorkant, zodat je optimale resultaten behaalt bij het opspannen van het canvas.Opmerking: Als de lengte van een spieraamlat minder dan 16 cm bedraagt, wordt het spieraam om productietechnische redenen reeds volledig gemonteerd en zonder spietjes verzonden. Welke afmeting moet het spieraam voor jouw canvas hebben? Bij de bestelling geef je de buitenmaten van het spieraam aan. Let erop dat de buitenmaat van het spieraam kleiner is dan jouw canvas, zodat je de rand van het canvas om het spieraam kunt spannen en aan de achterkant kunt bevestigen. Wij raden je aan om het spieraam per zijde ongeveer 5 cm kleiner dan jouw canvas te kiezen. Zo heb je voldoende ruimte om het canvas gemakkelijk om te slaan en te bevestigen. Ons spieraam heeft een hoogte van 1,5 cm, waardoor je met een oversteek van 5 cm in principe aan de veilige kant bent.
Spieraam breed
Met onze bijna 4 cm diepe spieramenlijst kun je canvasdoeken in verschillende formaten opspannen. Wij zagen de lijst voor jou op een lengte van min. 10 cm tot max. 240 cm. Typ hiervoor eenvoudig je gewenste maat in ons invoermasker. Bij grote formaten leveren wij gratis dwarsverbindingen mee die je kader extra stabiliteit geven. Je kader kun je helemaal zonder spijkers of lijm in elkaar zetten. Als je canvasdoek is opgespannen, kun je met een voorzichtige hamerslag op de spieën je doek nogmaals opspannen. Tip: Gebruik de afgeronde kant van de lijst als voorkant, zodat je optimale resultaten behaalt bij het opspannen van het canvasdoek.Opmerking: Bedraagt de lengte van een kaderlijst minder dan 16 cm, dan wordt het kader om productietechnische redenen reeds volledig gemonteerd en zonder spieën verzonden. Breedte: 45 mmHoogte: 36 mmUitvoering: Echt houtAfwerking: ongelaktLeveringsomvang (bij formaat kleiner dan 60x80 cm): Spieramenlijsten + 4 spieënLeveringsomvang (vanaf formaat 60x80 cm): Spieramenlijsten + tussenverbinding + 8 spieënOpgelet: Het canvasdoek is niet inbegrepen! Welk formaat moet het spieraam voor mijn canvasdoek hebben?Bij de bestelling geef je de buitenmaten van het spieraam aan. Let erop dat de buitenmaat van het spieraam kleiner is dan je canvasdoek, zodat je de rand van het canvasdoek om het spieraam kunt spannen en aan de achterkant kunt bevestigen.Wij raden je aan om het spieraam per zijde ongeveer 7 cm kleiner dan je canvasdoek te kiezen. Zo heb je voldoende ruimte om het canvasdoek comfortabel om te slaan en te bevestigen. Ons spieraam heeft een hoogte van 3,7 cm, waardoor je met een overhang van 7 cm in principe aan de veilige kant zit.
Spieraam smal op maat
Met onze spieraamlat kun je canvassen in verschillende maten opspannen. Wij zagen de lat voor jou op een lengte van min. 10 cm tot max. 240 cm. Typ hiervoor jouw gewenste maat gewoon in ons invoerveld. Bij grote maten leveren wij kosteloze dwarslatten mee, die jouw kader extra stabiliteit geven. Jouw kader kun je helemaal zonder nagels of lijm samensteken. Als jouw canvas schilderij is opgespannen, kun je met een voorzichtige hamerslag op de spieën jouw schilderij nog eens strakker maken. Tip: Gebruik de afgeronde kant van de lat als voorkant, zodat je optimale resultaten bereikt bij het opspannen van het canvas.Opmerking: Bedraagt de lengte van een kaderlat minder dan 16 cm, dan wordt het kader om productietechnische redenen reeds volledig gemonteerd en zonder spieën verzonden. Breedte: 40 mmHoogte: 15 mmUitvoering: Echt houtVerwerking: OngelaktLeveringsomvang (bij maat kleiner dan 60x80 cm): spieraamlatten + 4 spieënLeveringsomvang (vanaf maat 60x80 cm): spieraamlatten + tussenlat + 8 spieënLet op: De leveringsomvang bevat geen canvas! Welke maat moet het spieraam voor jouw canvas hebben?Bij de bestelling geef je de buitenmaten van het spieraam op. Let erop dat de buitenmaat van het spieraam kleiner is dan jouw canvas, zodat je de rand van het canvas om het spieraam kunt spannen en aan de achterzijde kunt bevestigen.Wij raden je aan om het spieraam per zijde ongeveer 5 cm kleiner dan jouw canvas te kiezen. Daarmee heb je voldoende speling om het canvas gemakkelijk om te slaan en te bevestigen. Ons spieraam heeft een hoogte van 1,5 cm, waardoor je met een oversteek van 5 cm in principe aan de veilige kant bent.
Wat is een Spieraam?
Een Spieraam is een houten kaderwerk waarop een canvas gespannen wordt. Het bestaat uit vier houten latten die aan de hoeken ineengeschoven worden en zo een stabiel kader vormen. Over dit kaderwerk wordt de canvasstof getrokken, aan de zijkanten omgeslagen en aan de achterzijde bevestigd. Pas door deze combinatie van houten kader en opgespannen stof ontstaat wat men in de volksmond kent als een canvasdoek.
Zijn naam dankt het Spieraam aan de spietjes, kleine houten stukjes die in de binnenhoeken van het kader geplaatst worden. Zij zijn het doorslaggevende detail dat een echt Spieraam van een eenvoudig houten kader onderscheidt: Met hen kun je de spanning van het canvas achteraf bijstellen. Verslapt de stof na verloop van tijd, dan drijf je de spietjes met een voorzichtige hamerslag iets dieper, daardoor duwen ze de hoeken minimaal uit elkaar en het canvas wordt weer strak. Hoe dat precies werkt, tonen we jou in onze handleiding voor het opspannen van canvas.
Spieramen worden overal ingezet waar op canvas gewerkt of gedrukt wordt. Kunstenaars gebruiken ze voor acryl- en olieverfschilderijen, fotografen en drukkerijen voor canvasprints, en in de hobbysector zijn ze de basis voor schilderen op nummer, Diamond Painting of eigen canvasprojecten.
Spieramen of canvas? Het verschil kort uitgelegd
Het spieraam is het houten frame, het canvas is de stof die erop gespannen wordt. Beide samen vormen een afgewerkt canvas schilderij. In het dagelijks leven worden de termen vaak door elkaar gebruikt, maar er worden twee verschillende dingen mee bedoeld.
Het spieraam bestaat uit vier houten latten die, wanneer ze in elkaar gestoken worden, een stabiel kader vormen. Het geeft het schilderij zijn vorm, stabiliteit en diepte. Zonder het spieraam zou het canvas geen houvast hebben en slap doorhangen.
Het canvas is het textielweefsel, meestal van katoen of linnen, dat over het kader wordt gespannen. Hierop wordt geschilderd of bedrukt. Alleen is het slechts een stuk stof; pas het kader maakt er een schilderij van dat je kunt ophangen.
Belangrijk voor jouw bestelling: Bij ons krijg je het spieraam als een puur houten frame. Een canvas is niet inbegrepen in de levering. Je ontvangt dus de latten, de wiggen en vanaf 60 × 80 cm een dwarsverbinding, en bespant het kader vervolgens zelf met de stof van jouw keuze. Dat is precies het voordeel: je beslist vrij welk weefsel je gebruikt, of het gegrond is of ongegrond, en hoe strak je spant.
Smal of breed? De twee profielen vergeleken
Bij ons heb je de keuze tussen twee profielen voor spieramen. Ze verschillen vooral in diepte, en precies dat bepaalt de stabiliteit en uitstraling van jouw afgewerkte schilderij.
Smal spieraam (40 × 15 mm) is de klassieke, lichte variant. De lat is 40 mm breed en 15 mm hoog, de afbeelding komt dus maar een beetje uit en oogt plat en discreet aan de muur. Dit profiel is geschikt voor kleine tot middelgrote formaten, voor hobbyprojecten, schilderen op nummer, Diamond Painting of wanneer je jouw afbeelding later toch in een kader plaatst. De prijs start vanaf 8,55 €.
Breed spieraam (45 × 36 mm) is met bijna 4 cm diepte het massievere profiel. De grotere hoogte maakt het kader aanzienlijk vormvaster en laat de afgewerkte afbeelding plastischer en hoogwaardiger ogen, omdat het zichtbaar van de muur afkomt. Precies deze galerie-look is gewenst, wanneer een canvasdoek zonder extra kader aan de muur moet hangen. Voor grote formaten en voor zware verftoepassingen in olie of acryl is het brede profiel de stabielere keuze. Het start vanaf 11,35 €.
Als oriëntatie: Als het je gaat om een klein formaat, een hobbyproject of een latere inkadering, volstaat het smalle profiel. Moet jouw afbeelding groot worden, vrijstaand ogen of veel verf dragen, neem dan het brede.
Beide profielen bestaan uit ongelakt echt hout, zijn zonder nagels en lijm in elkaar te zetten en worden geleverd met spietjes. Een belangrijk verschil doet zich echter voor bij de formaatkeuze van jouw canvasdoek, want hoe dieper het profiel, hoe meer stof je nodig hebt om om te slaan. Meer hierover in de volgende paragraaf.
Welke maat heeft je spieraam nodig?
Deze vraag bepaalt of je project slaagt, en ze wordt vaak verkeerd beantwoord. Het belangrijkste principe is: Het spieraam moet kleiner zijn dan je canvas. De stof wordt immers niet alleen over de voorkant gespannen, maar ook omgeslagen aan de randen en aan de achterkant bevestigd. Precies daarvoor heb je marge nodig.
Bij het bestellen geef je daarom altijd de buitenmaten van het spieraam op, niet de maten van je canvas.
Hoeveel marge je nodig hebt, hangt af van het profiel, want hoe dieper de lijst, hoe meer stof er aan de randen verdwijnt:
- Spieraam smal (15 mm hoog): Kies het kader per zijde ongeveer 5 cm kleiner dan je canvas.
- Spieraam breed (36 mm hoog): Kies het kader per zijde ongeveer 7 cm kleiner dan je canvas.
Een voorbeeld voor het smalle profiel: Je canvas meet 60 × 80 cm. Trek je per zijde 5 cm af, dan resulteert dit rekenkundig in een spieraam van 50 × 70 cm. De overblijvende stof is dan ruim voldoende om hem om de lijst te slaan en achteraan vast te nieten.
Met deze aanbevelingen zit je aan de veilige kant. Omdat de lijst bij het smalle profiel slechts 1,5 cm en bij het brede 3,6 cm hoog is, blijft er voor jou bij 5 respectievelijk 7 cm marge genoeg speelruimte over om de stof netjes vast te pakken, te spannen en te bevestigen. Te weinig marge is de meest voorkomende fout bij het opspannen, want als de stof aan de achterkant nauwelijks volstaat, laat hij zich niet meer goed strak trekken.
Spieramen – maten en formaten
In deze categorie vind je spieramen in een ruime keuze aan standaardmaten, van compacte 18 × 24 cm tot grootformaat 150 × 200 cm. Zo is er voor elk project een geschikt formaat, of het nu gaat om een kleine studie, een klassiek schilderij of een ruimteopvullend groot formaat.
Alle gangbare formaten komen daarbij aan bod:
- Klassieke rechthoekige formaten: Spieramen 30x40, Spieramen 40x50, Spieramen 40x60, Spieramen 45x60, Spieramen 50x70, Spieramen 70x100 en Spieramen 120x80
- Vierkante formaten: Spieramen 30x30, Spieramen 50x50, Spieramen 80x80 en Spieramen 100x100
- DIN-formaten van A4 (21 × 29,7 cm) over A3, A2 en A1 tot A0 (84,1 × 118,9 cm)
- Panorama- en speciale formaten zoals 23 × 70 cm, 25 × 80 cm, 30,5 × 91,5 cm, 35 × 100 cm of 61 × 91,5 cm
- Grootformaten: Spieramen 200x150 en 100 × 140 cm
Vind je geen passend formaat? Dan maken wij jouw spieraam millimeternauwkeurig. In de categorie Spieramen op maat voer je eenvoudig je gewenste maat in, wij zagen de latten op maat, van 10 cm tot 240 cm lengte. Zo krijg je ook voor ongebruikelijke beeldverhoudingen en speciale formaten het exact passende spieraam.
Waarvoor dienen de spieën?
De kleine houtjes die bij jouw spieraam worden geleverd, zijn de naamgevende spieën. De spieën worden in de gleuven aan de binnenhoeken van het samengestelde kader geplaatst, telkens twee per hoek. Als je ze met een voorzichtige hamerslag iets dieper klopt, duwen ze de hoekverbindingen minimaal uit elkaar. Het kader wordt daardoor een heel klein beetje groter, en het opgespannen doek wordt weer strak.
Precies daarin ligt hun doel: Ze maken het naspannen mogelijk. Een doek is een natuurlijk materiaal en reageert op luchtvochtigheid en temperatuur. Na verloop van tijd kan de stof iets verslappen en licht doorzakken, vooral bij grote formaten of na een verplaatsing. In plaats van het schilderij opnieuw te moeten opspannen, corrigeer je de spanning eenvoudigweg via de spieën.
Belangrijk hierbij is terughoudendheid: Werk met voorzichtige, lichte slagen en behandel alle hoeken gelijkmatig. Wie te krachtig klopt, riskeert scheuren in het hout of overspant het doek.
Zo zijn de spieën bij ons inbegrepen in de levering:
Onder 60 × 80 cm: Spieramenlatten + 4 spieën
Vanaf 60 × 80 cm: Spieramenlatten + Kruisverbinding + 8 spieën
Bij een latlengte onder 16 cm wordt het kader om productietechnische redenen reeds volledig gemonteerd en zonder spieën geleverd.
Stabiliteit bij grote formaten
Hoe groter een spieraam wordt, hoe sterker de krachten erop inwerken. Het gespannen canvas trekt permanent aan alle vier zijden naar binnen, en vanaf een bepaalde grootte volstaan vier latten alleen niet meer om deze spanning duurzaam te weerstaan. Het gevolg zouden naar binnen gebogen latten zijn en een kader dat na verloop van tijd kromtrekt.
Daarom leveren we vanaf een grootte van 60 × 80 cm automatisch een gratis dwarsverbinding mee. Deze wordt dwars in het kader geplaatst en ondersteunt de latten van binnenuit. Zo blijft het kader vormvast, ook wanneer het canvas voldoende spanning uitoefent. Samen met de dwarsverbinding worden dan 8 spieën meegeleverd in plaats van 4.
Naast de grootte speelt ook het profiel een rol. Het brede profiel met 36 mm hoogte is duidelijk torsiestijver dan het smalle met 15 mm. Bij grote formaten, zware verfapplicaties in olie of acryl of als je bijzonder strak spant, is het brede profiel de stabielere keuze.
Een paar punten die extra kromtrekken voorkomen:
- Gelijkmatig spannen. Werk vanuit het midden naar de hoeken en wissel daarbij altijd tussen tegenoverliggende zijden, zodat de spanning evenwichtig blijft.
- Niet overspannen. Te veel spanning belast het kader onnodig, het canvas moet strak zijn, niet tot het uiterste opgerekt.
- Droog bewaren. Hout en canvas reageren op vochtigheid. Een schilderij dat in een vochtige kelder wordt bewaard, werkt sterker dan een in de woonruimte.
Montage zonder nagels en lijm
De montage van je spieraam is ongecompliceerd en in enkele minuten klaar. Je hebt er geen nagels, geen lijm en geen gereedschap voor nodig. De vier latten zijn aan de uiteinden in verstek gezaagd en voorzien van een nauwkeurige insteekverbinding, je schuift ze gewoon in elkaar. Zo ga je te werk:
- Latten uitleggen. Leg de vier latten als een rechthoek op een vlakke ondergrond en zorg ervoor dat de afgeronde rand naar voren wijst, dus naar de kant waar later het canvas op komt.
- Hoeken in elkaar steken. Voeg de latten aan de verstekken in elkaar en druk ze stevig samen, totdat de verbindingen netjes sluiten.
- Haaksheid controleren. Controleer of het kader echt haaks is, het eenvoudigst door de twee diagonalen te meten. Als ze even lang zijn, klopt de hoek.
- Dwarslat plaatsen (vanaf 60 × 80 cm). Deze wordt dwars geplaatst en geeft het kader extra stabiliteit.
- Spieën plaatsen. De spieën komen in de sleuven aan de binnenhoeken. Drijf ze eerst slechts lichtjes aan, ze worden pas echt nagespannen wanneer het canvas is opgespannen.
Een praktische tip die vaak over het hoofd wordt gezien: Gebruik de afgeronde rand van de lijst als voorkant. Dit zorgt ervoor dat het canvas bij het opspannen netjes over de rand loopt en er geen harde breuklijn in de stof ontstaat. Het resultaat is een gelijkmatigere spanning en een aanzienlijk mooiere rand aan het afgewerkte schilderij.
Er is één uitzondering: Als een spieraamlat korter is dan 16 cm, leveren we het kader om productietechnische redenen al volledig gemonteerd en zonder spieën. Bij zeer kleine formaten hoeft u dus niet zelf te monteren. Een uitgebreide handleiding met alle details vindt u in onze gids Spieramen monteren.
Fotokaders voor spieramen
Een opgespannen spieraam kan zonder meer direct aan de muur, dat is de klassieke galerielook. Met een passende kader ziet jouw schilderij er vaak nog veel waardevoller uit, want de zijkanten met nietjes, stofplooien of verfspatten verdwijnen, en het motief krijgt een duidelijke afwerking naar de muur.
Voor het inlijsten van een spieraam komen vooral twee soorten kaders in aanmerking:
De baklijst is de meest elegante oplossing. Het spieraam wordt zo geplaatst dat tussen de rand van het schilderij en de kaderlijst een smalle opening blijft, de naamgevende schaduwvoeg. Hierdoor lijkt het schilderij als het ware in de kader te zweven. Dit effect creëert diepte en waardigheid en is de reden waarom baklijsten zo wijdverspreid zijn in galeries en musea.
Een lege fotokader, dus een fotokader zonder glas en achterwand, is de tweede mogelijkheid. Belangrijk hierbij is een voldoende sponningdiepte, want het spieraam moet volledig in de kader verdwijnen. Let er dus op dat de kader diep genoeg is, zodat er aan de achterkant niets uitsteekt. Glas is trouwens geen goed idee bij olie- en acrylschilderijen, omdat de verf na verloop van tijd aan het glas kan kleven.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen doek en spieraam?
Het spieraam is het houten frame, het doek de stof die erop gespannen wordt. Beide samen vormen een afgewerkt canvas. In de omgangstaal worden de begrippen vaak gelijkgesteld, maar ze betekenen twee verschillende dingen. Bij ons krijg je het spieraam als een puur houten frame; een doek is niet bij de levering inbegrepen.
Is een doek bij de levering inbegrepen?
Nee. Je ontvangt de spieramenlatten, de spietjes en vanaf 60 × 80 cm een gratis dwarsbalk. De stof kies en span je zelf. Zo beslis je vrij over het weefsel, de grondlaag en de spanning.
Hoe groot moet het spieraam zijn voor mijn doek?
Het spieraam moet kleiner zijn dan je doek, zodat je de stof kunt omslaan en aan de achterkant kunt bevestigen. Bij het smalle profiel kies je het aan elke zijde ongeveer 5 cm kleiner, bij het brede profiel ongeveer 7 cm. Bij het bestellen geef je altijd de buitenmaten van het spieraam aan.
In welke maten zijn spieramen verkrijgbaar?
Bij ons vind je standaardmaten van 18 × 24 cm tot 150 × 200 cm, waaronder klassieke rechthoekige formaten, vierkante formaten, DIN-formaten van A4 tot A0, evenals panorama- en speciale formaten. Als je gewenste formaat er niet bij zit, maken we voor jou een spieraam op maat, met latlengtes van 10 tot 240 cm.
Waarvoor dienen de houten stukjes bij een spieraam?
Dat zijn de spietjes, die het spieraam zijn naam geven. Ze worden in de binnenhoeken gestoken en maken het voor je mogelijk het doek opnieuw te spannen. Als de stof na verloop van tijd doorhangt, sla je de spietjes met een voorzichtige hamerslag iets dieper, waardoor het frame minimaal wordt uitgerekt en het doek weer strak wordt.
Waarom trekken spieramen krom?
Een gespannen doek trekt permanent aan de latten. Als het frame te zwak is voor het formaat, te strak bespannen is of wordt blootgesteld aan vochtige opslag, kan het kromtrekken. Daarom leveren wij vanaf 60 × 80 cm een dwarsbalk mee, die het frame van binnenuit ondersteunt. Voor grote formaten en zware verflagen adviseren wij bovendien het brede profiel.
Welk profiel moet je kiezen, smal of breed?
Het smalle profiel (40 × 15 mm) is licht en vlak en is geschikt voor kleinere formaten, hobbyprojecten of als je het schilderij later inlijst. Het brede profiel (45 × 36 mm) is met bijna 4 cm diepte aanzienlijk stabieler en laat het schilderij plastischer ogen, ideaal voor grote formaten, veel verf en de vrijstaande galerij-look.
Moet je het spieraam zelf in elkaar zetten?
Ja, de latten worden in elkaar gestoken, helemaal zonder spijkers, lijm of gereedschap. Alleen als een spieraamlat korter is dan 16 cm, leveren we het frame reeds volledig gemonteerd en zonder spietjes.
Uit welk materiaal zijn de spieramen gemaakt?
Onze spieramen bestaan uit ongelakt echt hout. Ze zijn daarmee direct klaar voor het bespannen en laten zich indien nodig ook zelf behandelen.